Trong những năm 20 của thế kỷ XX, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết và truyền đạt một hệ thống phẩm chất đạo đức cốt lõi mà mỗi cá nhân, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo và quản lý, cần phải rèn luyện và thực hành: “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”. Người nhấn mạnh rằng, nếu thiếu đi một trong những đức tính này, người cán bộ sẽ khó lòng hoàn thành trọng trách của mình, không thể trở thành người lãnh đạo chân chính. Tư tưởng này ra đời nhằm mục đích cảnh báo và phòng ngừa những ham muốn vật chất, thói hiếu danh, kiêu ngạo, tham ô, xa hoa, lãng phí, đồng thời cổ vũ mỗi người tự giữ mình trong sạch.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi cán bộ không phải là “quan cách mạng” đứng trên quần chúng, mà là “đầy tớ”, “công bộc của dân”. Vì vậy, việc rèn luyện và thực hành “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” là nền tảng để xây dựng đất nước và phụng sự nhân dân. Ngày nay, trong bối cảnh phát triển và hội nhập sâu rộng, việc kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức Hồ Chí Minh này càng trở nên cấp thiết, góp phần đẩy mạnh công cuộc phòng chống tham nhũng, lãng phí và xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý tại Việt Nam.
Cần: Tinh Thần Lao Động Tích Cực và Sáng Tạo
“Cần”, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự cần cù, chăm chỉ trong lao động, là tinh thần khuyến khích và giúp đỡ người khác cùng làm tốt công việc. Nó đòi hỏi sự tích cực, chủ động và sáng tạo trong mọi nhiệm vụ được giao. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, tính hiệu quả là yếu tố sống còn, đặc biệt đối với cán bộ quản lý trong quá trình sản xuất, kinh doanh. “Cần” trong giai đoạn hiện nay không chỉ là phẩm chất đạo đức mà còn là yêu cầu tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc.
Kiệm: Tiết Chế và Chống Lãng Phí
“Kiệm” có nghĩa là người lãnh đạo phải biết tiết kiệm thời gian, tiền bạc của bản thân và của nhân dân; tiết kiệm trong đời sống và sinh hoạt; kiên quyết chống lãng phí, xa hoa của cải của cá nhân, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, việc hiểu “kiệm” cũng cần đúng đắn, không phải là “thắt lưng buộc bụng” một cách cứng nhắc hay từ chối sử dụng những phương tiện hiện đại phục vụ công việc khi đã có điều kiện. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Khi có việc đáng làm, vì lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của cũng vui lòng… việc đáng tiêu dùng mà không tiêu là bủn xỉn, dại dột chứ không phải là ‘kiệm'”. Cái mà chúng ta cần đấu tranh là lối sống gấp, lãng phí, chạy theo thị hiếu không lành mạnh dẫn đến suy thoái về đạo đức, lối sống.
Liêm: Trong Sạch và Không Tham Ô
Để được quần chúng kính trọng và tin yêu, người cán bộ lãnh đạo phải “liêm”. “Liêm” là không tham ô, tôn trọng tài sản công và của nhân dân. Với mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý phải là tấm gương về sự “liêm khiết”. Nếu cán bộ không nghiêm, phạm phải các thói hư như tham ô, tư lợi bất chính, lãng phí, sẽ làm mất niềm tin của quần chúng, suy yếu nội bộ Đảng và xã hội. Thực tế đã cho thấy, nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các cấp đã phải trả giá bằng việc trở thành tội phạm chỉ vì bất “liêm”.
Chính: Thẳng Thắn, Trung Thực và Vì Lẽ Phải
“Chính” đòi hỏi người cán bộ phải có tính thẳng thắn, trung thực, làm theo lẽ phải, đấu tranh chống lại sự giả dối, không trung thực, cơ hội, và những việc bất chính. “Chính” cũng gần với chân lý, là những gì có lợi cho Tổ quốc, cho nhân dân. Mọi hành động trái với lợi ích của Tổ quốc và nhân dân đều không phải là “chính”, không phải là chân lý. Người ra sức phụng sự Tổ quốc, nhân dân chính là phục tùng chính nghĩa và chân lý. Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế như hiện nay, “chính” là một trong những phẩm chất không thể thiếu của người cán bộ cách mạng.
Chí Công Vô Tư: Đặt Lợi Ích Chung Lên Trên Lợi Ích Cá Nhân
“Chí công vô tư” trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được hiểu là quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi người luôn gắn liền với xã hội, không cô lập hay tách rời khỏi lợi ích chung. Mọi hoạt động của cá nhân phải đặt trên nền tảng và vì lợi ích xã hội, trong đó có quyền lợi trực tiếp của bản thân mình. Mọi người phải đặt lợi ích chung của tập thể, của Quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ lãnh đạo, quản lý nói riêng tuyệt đối không được vì quyền lợi (đặc biệt là quyền lợi không chính đáng) của riêng mình mà làm tổn hại đến lợi ích tập thể, lợi ích Quốc gia. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy về “chí công vô tư” là “đem lòng chí công vô tư mà đối với người, đối với việc: Ham làm những việc ích nước lợi dân, không ham địa vị, công danh phú quý”. Với ý nghĩa sâu sắc như vậy, “chí công vô tư” vẫn là nội dung cốt lõi trong công tác giáo dục và xây dựng đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay.
“Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư” là những phẩm chất đạo đức căn bản, là nền tảng vững chắc mà mỗi người cách mạng, mỗi cán bộ lãnh đạo, quản lý cần phải tu dưỡng và thực hành để góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, công bằng và văn minh.
