“Chí công vô tư” là một khái niệm sâu sắc, thể hiện sự khách quan, công bằng, chính trực, không thiên vị hay tư lợi, đặt lợi ích chung lên trên hết. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “chí công vô tư” không chỉ là phẩm chất đạo đức cá nhân mà còn là nền tảng cốt lõi của đạo đức cách mạng, là kim chỉ nam cho mọi hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân ta. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích ý nghĩa và vai trò của “chí công vô tư” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng như cách thức rèn luyện phẩm chất này trong bối cảnh hiện nay.
I. Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa Của Khái Niệm “Chí Công Vô Tư”
Khái niệm “chí công vô tư” có nguồn gốc sâu xa từ nền văn hóa phương Đông, được ghi nhận trong các tác phẩm kinh điển như “Quản Tử” của Trung Quốc với câu “phong vũ chí công nhi vô tư”, mang ý nghĩa về sự khách quan, công bằng. Trong Hán ngữ, “chí công vô tư” còn được hiểu là “đại công vô tư”, nhấn mạnh việc hành động vì lợi ích chung của nhân loại, quốc gia, dân tộc và cộng đồng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh, với sự am hiểu sâu sắc tinh hoa văn hóa phương Đông, đã tiếp thu và phát triển khái niệm này, làm phong phú thêm nội dung và ý nghĩa của nó, gắn liền với mục tiêu, lý tưởng của cách mạng Việt Nam. Người xem “chí công vô tư” là một trong những phẩm chất đạo đức cách mạng quan trọng, cần được giáo dục và rèn luyện cho mỗi cán bộ, đảng viên.
II. “Chí Công Vô Tư” Trong Tư Tưởng Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh đã đề cập đến phẩm chất “chí công vô tư” xuyên suốt quá trình hoạt động cách mạng của mình. Trong tác phẩm “Đường Cách Mệnh” (1927), Người đã nêu lên 23 điều cần có của người cán bộ cách mạng, trong đó điều thứ 8 là “vị công vong tư”, tức là vì việc công quên việc riêng tư, hoàn toàn đồng nghĩa với “chí công vô tư”. Tại thời điểm đó, việc công lớn nhất chính là sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp.
Sau này, trong Di chúc, Người tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của “chí công vô tư” đối với mỗi đảng viên và cán bộ: “Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân.” Lời căn dặn này cho thấy, dù Đảng đã là Đảng cầm quyền, phẩm chất “chí công vô tư” vẫn luôn là yêu cầu cốt lõi.
III. Rèn Luyện Phẩm Chất “Chí Công Vô Tư”
Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cách thức rèn luyện đạo đức cách mạng, trong đó có phẩm chất “chí công vô tư”:
“Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư.”
Người đã cụ thể hóa các đức tính tốt đẹp của người cách mạng, bao gồm năm điều: Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm. Mỗi đức tính này đều góp phần hình thành nên phẩm chất “chí công vô tư”:
- Nhân: Thương yêu, giúp đỡ đồng chí, đồng bào; kiên quyết chống lại những gì có hại cho Đảng, cho dân; sẵn sàng chịu cực khổ, không ham giàu sang, không e cực khổ, không sợ oai quyền.
- Nghĩa: Ngay thẳng, không tư tâm, không làm việc bậy, không giấu Đảng; không có lợi ích riêng phải lo toan ngoài lợi ích của Đảng; làm việc cẩn thận, dám nói, dám làm, dám nhận khuyết điểm và phê bình đúng đắn.
- Trí: Có đầu óc trong sạch, sáng suốt, không bị việc tư túi làm mờ ám; dễ hiểu lý luận, tìm phương hướng đúng đắn; biết xem người, xét việc, làm việc có lợi, tránh việc có hại, cất nhắc người tốt, đề phòng kẻ gian.
- Dũng: Gan góc, dám làm, dám sửa chữa khuyết điểm, dám chịu đựng khó khăn; dám chống lại vinh hoa phú quý không chính đáng; sẵn sàng hy sinh tính mạng cho Đảng, cho Tổ quốc.
- Liêm: Không tham địa vị, tiền tài, sung sướng, không ham người tâng bốc; quang minh chính đại, không hủ hóa; chỉ ham học, ham làm, ham tiến bộ.
IV. Ý Nghĩa Và Giá Trị Của “Chí Công Vô Tư” Trong Xây Dựng Đất Nước
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về “chí công vô tư” bao hàm nhiều phẩm chất cao đẹp khác, liên kết chặt chẽ với các tiêu chí như trung với nước, hiếu với dân; giàu lòng yêu thương con người; cần, kiệm, liêm, chính. Đây là nền tảng vững chắc cho việc xây dựng con người Việt Nam mới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là tấm gương mẫu mực về “chí công vô tư”. Cùng với Người, các thế hệ cha anh đi trước, các anh hùng liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, những người có công với cách mạng đã hy sinh, cống hiến với tinh thần “chí công vô tư” để Tổ quốc độc lập, thống nhất, nhân dân được sống trong hòa bình. Đó là truyền thống quý báu cần được trân trọng, gìn giữ và phát huy.
Trong bối cảnh hiện nay, cuộc đấu tranh chống suy thoái, tha hóa, quan liêu, tham nhũng là một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên, nếu mỗi người tự coi mình là một chiến sĩ, dũng cảm khống chế “kẻ thù ích kỷ, tham lam” trong bản thân và thực hành lời dạy của Bác về “chí công vô tư”, chúng ta sẽ đạt được những kết quả tích cực. Khi đó, mỗi cá nhân sẽ được hưởng thành quả chung: một nhân cách cao đẹp, đạo đức trong sáng, giàu trí tuệ và tâm hồn; được Đảng tin cậy, nhân dân quý mến và sống một cuộc đời hạnh phúc, an lành.
Tác giả: KHCKT. Vũ Văn Thông
