Mười bảy năm trước, khi tôi còn là một cậu học trò lớp 5, thầy Bản, người thầy giáo dạy vẽ với mái tóc đã điểm bạc, đã bước vào cuộc đời tôi. Tuần trước, một buổi tối muộn, hai người bạn cũ ghé thăm, gợi lại những ký ức xưa cũ về thầy. Châu, một họa sĩ kiêm kỹ sư, hỏi tôi còn nhớ thầy Bản không. Tin thầy vừa qua đời khiến tôi bàng hoàng, hồi tưởng lại hình ảnh người thầy lặng lẽ, hiền hậu mà tôi đã không gặp lại trong nhiều năm.
Thầy Bản, một trong những họa sĩ thuộc khóa đầu của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, lại chọn con đường trở thành giáo viên dạy vẽ tại một trường cấp hai. Trang phục xưa cũ, bộ com-lê đen đã sờn vai, chiếc mũ nồi quen thuộc, bộ râu mép lấm tấm bạc, và cặp da nâu đã bạc màu theo thời gian – đó là hình ảnh thầy trong tâm trí tôi. Thầy luôn đăm chiêu nhưng ẩn chứa sự hiền hậu, chưa bao giờ nổi giận hay cáu gắt với chúng tôi. Ngay cả khi sức khỏe suy giảm, giọng nói run run vì sốt cao, thầy vẫn không bỏ một tiết dạy nào.
Bài giảng của thầy không chỉ đơn thuần là kỹ thuật vẽ chữ hay vẽ tĩnh vật. Thầy say sưa nói về hội họa, về màu sắc, đường nét, mở ra một thế giới kỳ diệu của những bức tranh. Thầy đưa chúng tôi về căn gác nhỏ đầy sách vở và tranh ảnh, giới thiệu những danh họa, và cả những bức tranh thầy tự vẽ – những bình hoa, ngôi nhà, những em bé hàng xóm… Dù các tác phẩm của thầy ít được chú ý, thậm chí tên tuổi họa sĩ Nguyễn Thừa Bản không mấy người biết đến, nhưng tình yêu và sự cống hiến của thầy cho hội họa là không thể phủ nhận. Vợ con đã mất, thầy xem công việc và học sinh là nguồn vui duy nhất.
Một lần, thầy mang tin vui: một bức tranh của thầy được trưng bày tại triển lãm mỹ thuật thành phố. Chiều hôm ấy, tôi, Châu và Hiền đã đến phòng triển lãm. Bức tranh tĩnh vật của thầy, dù nhỏ bé và đặt trong một chiếc khung cũ kỹ, vẫn toát lên vẻ đẹp giản dị. Tuy nhiên, hầu hết mọi người đều lướt qua, không mấy để ý. Chứng kiến sự bồn chồn, hồi hộp của thầy khi quan sát người xem, lòng chúng tôi dâng lên một sự giận dữ khó tả. Nảy ra một ý tưởng, chúng tôi đã thay nhau viết những lời khen ngợi giả danh vào sổ cảm tưởng, với mong muốn mang lại niềm vui cho thầy.
Vài ngày sau, thầy đến lớp, giọng nói bối rối vì xúc động, chia sẻ rằng bức tranh của thầy đã nhận được sự quan tâm và những lời ghi nhận tích cực. Thầy còn bày tỏ sự tiếc nuối vì chưa vẽ bức tranh đó thật vừa ý. Nhìn thầy, chúng tôi suýt bật khóc vì thương thầy.
Nhiều năm trôi qua, chúng tôi trưởng thành, mỗi người theo đuổi một con đường riêng. Châu trở thành họa sĩ tài năng, tôi làm báo, Hiền là kỹ sư. Tuy nhiên, hình ảnh thầy Bản và những bài học về sự cần cù, lòng trong sạch, tình yêu nghề vẫn còn đọng mãi trong tâm trí chúng tôi. Thầy không phải là nghệ sĩ nổi tiếng, nhưng đối với chúng tôi, hình ảnh hiền hậu, khiêm nhường của thầy đáng quý trọng biết bao.
Có lẽ, đến cuối cuộc đời, thầy cũng không biết rằng chính chúng tôi, những học trò của thầy, đã tạo nên những dòng cảm tưởng ấy trong quyển sổ ghi chép tại triển lãm. Giờ đây, thầy Bản đã ra đi. Tối đó, ngồi lại bên nhau, chúng tôi lại nhắc về thầy, nhớ về thầy.
Thưa thầy giáo dạy vẽ kính yêu,
Những dòng này là lời xin lỗi của chúng em cho sự non nớt ngày ấy, và hơn hết, là lời tri ân sâu sắc mà chúng em muốn gửi đến thầy. Chúng em mãi mãi biết ơn thầy.
