Ngôi kể là một yếu tố quan trọng trong văn học, quyết định cách câu chuyện được truyền tải đến người đọc. Trong đó, ngôi kể thứ ba mang đến những đặc trưng riêng biệt, tạo nên sự linh hoạt và khách quan cho tác phẩm. Bài viết này sẽ đi sâu vào khái niệm, tác dụng và các ví dụ minh họa về ngôi kể thứ ba, đồng thời liên hệ với quy định pháp luật về phát triển giáo dục tại Việt Nam.
I. Ngôi Kể Thứ Ba Là Gì?
Ngôi kể thứ ba là phương thức kể chuyện mà người kể không trực tiếp tham gia vào diễn biến câu chuyện. Người kể đứng ngoài phạm vi câu chuyện, sử dụng các đại từ nhân xưng như “hắn”, “nó”, “cô ấy”, “ông ta”, “họ” để gọi tên hoặc chỉ các nhân vật. Điều này khác biệt hoàn toàn với ngôi kể thứ nhất, nơi người kể xưng “tôi” và là một phần của câu chuyện.
Đặc Điểm Nổi Bật Của Ngôi Kể Thứ Ba:
- Tính khách quan: Người kể không bộc lộ cảm xúc cá nhân hay tham gia vào sự kiện, tạo cảm giác trung thực và khách quan cho câu chuyện.
- Toàn tri hoặc hạn tri:
- Người kể toàn tri: Có khả năng thấu hiểu mọi suy nghĩ, cảm xúc, động cơ của tất cả các nhân vật, cũng như nắm rõ mọi diễn biến, dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai.
- Người kể hạn tri: Chỉ thuật lại những gì mắt thấy tai nghe, hoặc chỉ tập trung vào góc nhìn và suy nghĩ của một hoặc một vài nhân vật nhất định.
- Linh hoạt trong phạm vi: Cho phép tác giả bao quát nhiều nhân vật, nhiều tình tiết và bối cảnh khác nhau, mang đến cái nhìn đa chiều cho câu chuyện.
II. Tác Dụng Và Ví Dụ Về Ngôi Kể Thứ Ba
Việc sử dụng ngôi kể thứ ba mang lại nhiều lợi ích trong việc xây dựng câu chuyện, giúp tác giả thể hiện ý đồ nghệ thuật một cách hiệu quả.
Tác Dụng Của Ngôi Kể Thứ Ba:
- Tạo sự bao quát: Giúp độc giả có cái nhìn toàn diện về câu chuyện, hiểu rõ hơn về các nhân vật và mối quan hệ giữa họ.
- Tăng tính hấp dẫn: Khả năng hé lộ thông tin từ từ hoặc tạo ra sự tò mò, bí ẩn cho câu chuyện.
- Khách quan hóa vấn đề: Giảm thiểu sự thiên vị, giúp người đọc tự đưa ra đánh giá và cảm nhận riêng.
Ví Dụ Minh Họa:
- Ngôi kể thứ ba toàn tri: “Tấm là một cô gái hiền lành, chăm chỉ. Ngày nào nàng cũng phải làm việc quần quật, trong khi Cám được nuông chiều. Dù vậy, Tấm vẫn không một lời oán than, lòng nàng luôn hướng về sự công bằng và tốt bụng.”
- Ngôi kể thứ ba hạn tri: “Tấm ngồi bên bờ suối, đôi mắt buồn rười rượi. Nàng khẽ thở dài. Không ai biết nàng đang nghĩ gì, có lẽ là về những vất vả đã qua hoặc về tương lai mờ mịt.”
Ngôi kể thứ 3 là gì? Tác dụng của ngôi kể thứ 3? Ví dụ về ngôi kể thứ 3?
III. Ngôi Kể Thứ Ba Trong Chương Trình Ngữ Văn và Quy Định Phát Triển Giáo Dục
Ngôi kể thứ ba không chỉ là một khái niệm văn học mà còn được đưa vào chương trình giảng dạy nhằm trang bị kiến thức nền tảng cho học sinh.
Chương Trình Giáo Dục Phổ Thông Môn Ngữ Văn:
Theo quy định tại khoản 1 Mục V Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn ban hành kèm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, kiến thức về ngôi kể, bao gồm cả ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba, được đề cập rõ ràng. Cụ thể, ở cấp trung học cơ sở, học sinh được tìm hiểu về “người kể chuyện ngôi thứ nhất, người kể chuyện ngôi thứ ba”. Đến cấp trung học phổ thông, kiến thức này được nâng cao hơn với các khái niệm như “người kể chuyện toàn tri, người kể chuyện hạn tri, người kể chuyện và sự dịch chuyển, phối hợp điểm nhìn, cách kể”.
Phát Triển Giáo Dục Theo Luật Giáo Dục:
Phát triển giáo dục được xác định là quốc sách hàng đầu theo Điều 4 của Luật Giáo dục 2019. Luật nhấn mạnh việc phát triển giáo dục phải gắn liền với nhu cầu kinh tế – xã hội, tiến bộ khoa học công nghệ, đồng thời thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa và xã hội hóa. Một trong những mục tiêu quan trọng là xây dựng hệ thống giáo dục mở và xã hội học tập, tạo điều kiện cho mọi người dân có cơ hội tiếp cận giáo dục ở mọi cấp độ, hình thức và học tập suốt đời.
Như vậy, việc giảng dạy các kiến thức văn học như ngôi kể thứ ba trong chương trình giáo dục phổ thông là một phần trong chiến lược phát triển giáo dục toàn diện, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội và yêu cầu hội nhập quốc tế.
