Những dấu vết nghệ thuật trên đá và các bề mặt cổ xưa khác đã được các “nghệ sĩ nhí” từ thời cổ đại để lại. Một nghiên cứu gần đây ước tính rằng trẻ em là tác giả của khoảng 25% những tác phẩm nghệ thuật trên đá thời tiền sử, một phát hiện làm thay đổi đáng kể quan niệm của chúng ta về nguồn gốc và mục đích của loại hình nghệ thuật này.
Nghiên cứu đột phá này mở ra một cái nhìn mới về hoạt động nghệ thuật trong các cộng đồng tiền sử, cho thấy nó không chỉ giới hạn ở người trưởng thành mà còn là một hoạt động chung của cả gia đình và cộng đồng.
Nghiên cứu đột phá về vai trò của trẻ em trong nghệ thuật hang động
Nhóm nghiên cứu từ Đại học Cambridge (Anh) và Đại học Cantabria (Tây Ban Nha) đã thực hiện phân tích chuyên sâu 750 tác phẩm nghệ thuật tiền sử. Các tác phẩm này bao gồm tranh vẽ trong hang động và dấu vết bàn tay trên đá, được khai quật tại nhiều địa điểm ở châu Âu như Tây Ban Nha, Ý, Anh và Pháp. Kết quả đáng ngạc nhiên cho thấy gần một phần tư số tác phẩm này là do trẻ em dưới 12 tuổi tạo ra. Phát hiện này đã được công bố trên tạp chí The Journal of Archaeological Sciences vào tháng 4 năm 2022.
Diego Garate, thành viên nhóm nghiên cứu tại Đại học Cantabria, chia sẻ mục tiêu chính không phải để tìm hiểu về bản thân các tác phẩm nghệ thuật, mà là để hiểu rõ hơn về những người đã tạo ra chúng trong thời kỳ Đồ đá cũ. Nghiên cứu này thách thức nhận định truyền thống rằng nghệ thuật hang động chủ yếu là sản phẩm sáng tạo của nam giới trưởng thành, thay vào đó, nó hé lộ một hoạt động nhóm của cả gia đình, bao gồm cả trẻ em.
Phân tích dấu tay cổ đại: Bằng chứng cụ thể
Dự án Handpas đã đi sâu nghiên cứu 180 bức vẽ bàn tay có niên đại khoảng 20.000 năm, được tìm thấy trong 5 hang động ở Tây Ban Nha, bao gồm El Castillo, Maltravieso, Fuente de Salín, Fuente del Trucho và La Gama. Các hang động này phân bố chủ yếu tại các vùng Cantabria, Aragon và Extremadura.
Người tiền sử đã tạo ra những bức vẽ này bằng cách thổi chất màu qua ống sậy hoặc xương rỗng vào bàn tay đặt trên vách hang. Để phân tích, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình 3D của các bức vẽ và sử dụng quá trình phân tích sinh trắc học nâng cao để xác định độ tuổi của người tạo ra chúng, đối chiếu với các mẫu dân số thời hiện đại.
Verónica Fernández-Navarro, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Từ bàn tay thật đến bàn tay in trên vách đá luôn có sai số vài cm, bởi vì các đường viền màu thường lớn hơn một chút so với bàn tay. Chúng tôi đã tính toán sai số đó và phát hiện nhiều bàn tay trẻ em hơn những gì chúng tôi mong đợi.” Kết quả cho thấy khoảng 20-25% các bức vẽ bàn tay này thuộc về trẻ em từ 2 đến 12 tuổi, thậm chí có cả dấu tay của trẻ mới biết đi và trẻ sơ sinh. Điều này gợi ý rằng các em nhỏ có thể đã nhận được sự giúp đỡ từ cha mẹ, người chăm sóc hoặc các thành viên khác trong cộng đồng.
Nghệ thuật hang động: Hoạt động cộng đồng và ngôn ngữ bí ẩn
Fernández-Navarro nhận định rằng việc vẽ tranh là một hoạt động cộng đồng quan trọng đối với các dân tộc sống trong thời kỳ Đồ đá cũ, có thể đóng vai trò như một yếu tố gắn kết nhóm. Phát hiện này bác bỏ quan niệm cũ rằng đây là hoạt động dành riêng cho nam giới.
Hiện tại, Fernández-Navarro đang hợp tác với các đồng nghiệp Pháp trong dự án Mind2Wall để phân tích nghệ thuật hang động tại Pháp. Mục tiêu của dự án là xem xét liệu các dấu tay vẽ trên đá, đặc biệt là những hình vẽ có ngón tay bị khuyết hoặc uốn cong theo một cách cụ thể, có thể tạo thành một dạng ngôn ngữ không lời nào đó mà người cổ đại biết cách diễn giải hay không.
Phát hiện toàn cầu: Nghệ thuật tiền sử sớm nhất của trẻ em
Ngoài châu Âu, nghệ thuật hang động cũng xuất hiện ở nhiều nơi khác trên thế giới. Trong những năm gần đây, các học giả đã ghi nhận những tác phẩm nghệ thuật hang động ở Indonesia có niên đại khoảng 40.000 năm tuổi, cho thấy châu Âu không phải là nơi duy nhất sản sinh ra khả năng sáng tạo nghệ thuật trừu tượng của con người.
Đặc biệt, một nghiên cứu trước đây công bố trên tạp chí Science Bulletin vào tháng 12 năm 2021 đã tìm thấy các dấu tay và chân cổ xưa trong một hang động trên cao nguyên Tây Tạng có niên đại từ 169.000 đến 226.000 năm. Đây là bằng chứng sớm nhất về nghệ thuật trong hang động mà con người từng biết đến, và điều quan trọng là tác giả của chúng cũng là trẻ em, chứ không phải người lớn.
Kết luận
Những nghiên cứu mới đã làm sáng tỏ một khía cạnh ít được biết đến của nghệ thuật hang động tiền sử, đó là vai trò của trẻ em. Việc khám phá này không chỉ thay đổi nhận thức về những người nghệ sĩ cổ đại mà còn mở ra cái nhìn sâu sắc hơn về đời sống xã hội và văn hóa của các cộng đồng tiền sử. Khả năng tư duy trừu tượng và sáng tạo nghệ thuật là điều làm nên sự khác biệt của loài người, và sự xuất hiện của những bức tranh hang động đầu tiên đánh dấu khoảnh khắc quan trọng khi giống loài chúng ta trở thành loài người thực sự. Những bí ẩn về ý nghĩa thực sự của các dấu vết bàn tay trên đá vẫn đang chờ các nhà khoa học tiếp tục khám phá.
