Trong chương trình Ngữ văn 7 sách Kết nối tri thức với cuộc sống, truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần là một tác phẩm đặc sắc, mang đến cho độc giả, đặc biệt là các em học sinh, những trải nghiệm và bài học sâu sắc về cách cảm nhận thế giới xung quanh. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn soạn bài chi tiết, giúp các em dễ dàng khám phá ý nghĩa và giá trị của câu chuyện, từ đó bồi đắp tâm hồn và khả năng quan sát tinh tế. Việc “vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” không chỉ là một hành động đơn thuần mà còn là biểu tượng cho việc mở lòng đón nhận vẻ đẹp cuộc sống bằng tất cả các giác quan.
I. Giới thiệu chung về tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ
“Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” là một truyện ngắn đầy chất thơ của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, được trích từ tập truyện cùng tên. Tác phẩm kể về những bài học giản dị nhưng thấm thía mà người bố đã dạy cho nhân vật “tôi” (một cậu bé) về cách cảm nhận thế giới qua đôi mắt nhắm nghiền và cánh cửa sổ mở. Câu chuyện được kể dưới ngôi thứ nhất, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và thâm nhập vào thế giới nội tâm trong trẻo của nhân vật “tôi”. Chủ đề chính của truyện xoay quanh tình yêu thương gia đình, tình bạn và đặc biệt là cách con người cảm nhận, trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên và những điều nhỏ bé trong cuộc sống bằng một tâm hồn tinh tế, không chỉ dựa vào thị giác.
II. Hướng dẫn soạn bài chi tiết
1. Chuẩn bị trước khi đọc
Trước khi đi sâu vào nội dung, việc chuẩn bị sẽ giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan và hứng thú hơn với tác phẩm.
- Các loài hoa em biết và cách nhận biết: Hãy kể tên một số loài hoa thân thuộc như hoa hồng, hoa cúc, hoa lay ơn… và suy nghĩ về cách nhận biết chúng. Thông thường, chúng ta nhận ra hoa qua hình dáng, màu sắc, nhưng còn có thể qua mùi hương hoặc thời điểm hoa nở theo mùa.
- Ý nghĩa nhan đề “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”: Nhan đề này tạo sự tò mò và ẩn chứa một nghịch lí thú vị. “Nhắm mắt” thường gợi sự hạn chế tầm nhìn, nhưng “mở cửa sổ” lại là hành động đón nhận thế giới bên ngoài. Sự kết hợp này hàm ý một cách nhìn, một cách cảm nhận đặc biệt, không chỉ bằng mắt mà bằng cả tâm hồn và các giác quan khác. Đây là chìa khóa để khám phá những điều bí mật mà đôi mắt thường có thể bỏ qua.
2. Đọc và khám phá văn bản
Khi đọc văn bản, hãy chú ý đến lời kể, hành động và suy nghĩ của các nhân vật để hiểu rõ hơn về thông điệp tác giả muốn truyền tải.
- Những chi tiết trong lời kể về bố của nhân vật “tôi”: Người bố được miêu tả qua những hành động yêu thương và gần gũi như trồng nhiều hoa, tự tay làm bình tưới nhỏ xinh cho con. Đặc biệt, bố đã kiên nhẫn dạy “tôi” cách nhận biết hoa bằng cách nhắm mắt, dẫn đi chạm vào từng bông hoa và đoán tên.
- Lời nói, cử chỉ, hành động của các nhân vật:
- Nhân vật “tôi” thể hiện sự tinh tế khi đã thuộc khu vườn đến mức có thể vừa nhắm mắt vừa đi mà không chạm vào bất cứ vật gì.
- Mối quan hệ giữa hai bố con rất gần gũi, họ thường xuyên đố nhau, trò chuyện thân mật như những người bạn.
- Vì sao nhân vật “tôi” có thể giúp bố cứu được bạn Tí? “Tôi” có thể giúp bố cứu bạn Tí nhờ vào khả năng lắng nghe và cảm nhận âm thanh một cách tài tình. Cậu bé đã phát hiện chính xác vị trí của Tí khi nghe thấy tiếng hét, điều này chứng tỏ sự rèn luyện các giác quan phi thị giác của cậu đã đạt đến một mức độ nhạy bén đặc biệt.
- Vì sao nhân vật “tôi” thích gọi tên bạn Tí và bố? “Tôi” thích gọi tên bạn Tí và bố vì cậu muốn lắng nghe âm thanh từ cái tên đó. Bố đã dạy rằng mỗi cái tên đều là một thanh âm tuyệt vời. Tên Tí khi đọc lên có âm điệu du dương như một bài hát, còn việc gọi tên bố hằng ngày đơn giản là để nghe được âm thanh thân thuộc đó.
- Cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật “tôi” khi nghe bố giảng giải về những món quà: Nhân vật “tôi” cảm thấy vui vẻ và vô cùng trân trọng những món quà mà bố đã nhắc đến, đặc biệt coi bố chính là món quà “bự” nhất, quý giá nhất của cuộc đời mình. Điều này thể hiện tình yêu thương và lòng biết ơn sâu sắc của cậu bé dành cho người bố.
- Điều bí mật nhân vật “tôi” muốn chia sẻ là gì? Bí mật mà “tôi” muốn chia sẻ là khả năng cảm nhận và nhận biết các loài hoa bằng khứu giác (mũi) chứ không chỉ bằng thị giác (mắt). Cậu bé đã đạt đến trình độ hiểu được khu vườn nói gì, mùa nào hoa gì đang nở, tên gọi của chúng ra sao mà không cần nhìn thấy.
3. Đánh giá và tổng kết sau khi đọc
Sau khi đọc và phân tích các chi tiết, chúng ta có thể tổng kết những giá trị cốt lõi của tác phẩm.
- Nội dung chính: Truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” gửi gắm thông điệp rằng khi chúng ta cảm nhận thiên nhiên và cuộc sống bằng cả tâm hồn, bằng tấm lòng chân thành, thế giới sẽ hiện ra thân thuộc và gần gũi hơn bao giờ hết. Tác phẩm thể hiện thái độ trân trọng, yêu thương thế giới tự nhiên và những giá trị tinh thần.
- Cách nhìn đặc biệt của nhân vật “tôi”: “Tôi” được bố dạy cách nhận ra những bông hoa trong vườn không phải bằng mắt mà bằng cảm giác của đôi bàn tay và bằng cách ngửi mùi hương của hoa. Đây là một cách tiếp cận đa giác quan, giúp cậu bé khám phá vẻ đẹp tiềm ẩn.
- Nhân vật người bố: Người bố được miêu tả chủ yếu qua lời kể và cảm nhận của nhân vật “tôi”. Bố là người kiên nhẫn dạy con cách cảm nhận vẻ đẹp và sự sống trong khu vườn; luôn gần gũi, chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ với con như một người bạn thân thiết. Bố coi con là “món quà” quý giá nhất, biết yêu thương Tí và trân trọng những món quà giản dị. Bố còn là người yêu hoa, luôn chăm sóc và lắng nghe “tiếng nói” của khu vườn. Qua đó, ta thấy bố là người yêu thương con sâu sắc, có tâm hồn phong phú, tinh tế và trái tim nhân hậu. Việc lựa chọn ngôi kể thứ nhất đã khắc họa rõ nét tính cách của người bố và đồng thời thể hiện tình cảm ngưỡng mộ của “tôi” dành cho bố.
- Lý do “tôi” nghe được tiếng Tí kêu cứu: Nhờ rèn luyện cách “nhắm mắt” để lắng nghe và cảm nhận thế giới xung quanh, “tôi” có thể nghe âm thanh và đoán được vị trí, khoảng cách của nó một cách chính xác.
- Cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật “tôi” về bố và Tí:
- Về bố: “Tôi” yêu quý, gần gũi bố, đón nhận từng cử chỉ chăm sóc với lòng biết ơn (chiếc bình tưới, những bài học). Cậu bé coi bố là “món quà bự nhất”.
- Về Tí: “Tôi” coi Tí là người bạn thân nhất, sẵn sàng chia sẻ bí mật ngọt ngào của hai bố con. Cậu bé thấy tên Tí đẹp và hay hơn mọi âm thanh, thích gọi bạn để được nghe cái tên ấy vang lên.
Những chi tiết này cho thấy “tôi” là một cậu bé nhạy cảm, tinh tế, biết yêu thương mọi người và có tình cảm ngưỡng mộ bố, quý mến bạn vô cùng.
- Những “bí mật” khi “vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”: Khi thực hiện hành động này, “tôi” đã phát hiện ra những bí mật thú vị như tiếng bước chân, mùi hương của những loài hoa đang nở trong vườn. Không chỉ thấy hoa thơm hơn, “tôi” còn “nhìn” thấy nguyên cả khu vườn, cảm nhận được bông hồng ngay trong đêm tối. Những bí mật ấy mang lại niềm vui, hạnh phúc cho cuộc sống hằng ngày và làm giàu có thêm tâm hồn của “tôi”.
- Đồng tình với những điều nhân vật người bố nói về các “món quà”: Quan điểm của bố về món quà là vô cùng sâu sắc và đáng đồng tình. Giá trị của món quà không nằm ở vật chất mà ở tình cảm, cách trao nhận. Tình cảm yêu thương chân thành mới là điều khiến món quà trở nên quý giá và ý nghĩa.
Học sinh soạn bài Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ theo chương trình Ngữ văn 7
III. Viết kết nối với đọc: Chia sẻ về “món quà” yêu thích
Sau khi đã cảm nhận được ý nghĩa của những “món quà” trong truyện, hãy tự mình viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) về một “món quà” mà em đặc biệt yêu thích trong cuộc sống.
Đoạn văn tham khảo:
Đối với tôi, “món quà” đặc biệt nhất và tôi yêu quý nhất trong cuộc sống chính là mẹ tôi. Mẹ tôi là một người phụ nữ dịu dàng, đảm đang và luôn yêu thương con hết mực. Mẹ chăm lo cho tôi từng bữa ăn, giấc ngủ, và luôn chỉnh sửa quần áo, khăn quàng cho tôi mỗi khi tôi đi học. Lũ bạn vẫn thường ghen tị với tôi vì sự quan tâm chu đáo đó của mẹ. Nếu không có mẹ – “món quà” đặc biệt này, có lẽ tôi khó có thể có được một cuộc sống vui vẻ, thoải mái và được học hành đến nơi đến chốn như hiện tại. Tôi yêu và biết ơn về “món quà” to lớn này biết nhường nào!
Truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” không chỉ là một bài học Ngữ văn mà còn là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về cách chúng ta nên chậm lại, lắng nghe và cảm nhận thế giới bằng nhiều giác quan hơn là chỉ nhìn. Qua những bài học giản dị của người bố, nhân vật “tôi” đã học được cách mở rộng tâm hồn, tìm thấy niềm vui và hạnh phúc từ những điều tưởng chừng nhỏ bé nhất. Mong rằng bài soạn này sẽ giúp các em học sinh có thêm kiến thức và tình yêu với tác phẩm, đồng thời biết cách “vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” để khám phá những bí mật ngọt ngào của cuộc sống.
