Môn Ngữ văn luôn giữ vị trí quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông, không chỉ là môn học bắt buộc mà còn góp phần hình thành tư duy, cảm xúc và nhân cách cho học sinh. Tuy nhiên, những câu chuyện “dở khóc dở cười” từ kỳ thi tốt nghiệp THPT 2021 đã đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về chất lượng dạy và học Ngữ văn THPT hiện nay. Tình trạng thí sinh nhầm lẫn thông tin cơ bản về tác giả, tác phẩm không chỉ gây hoang mang mà còn phản ánh một vấn đề sâu xa hơn trong cách tiếp cận môn học này.
Tình trạng nhầm lẫn kiến thức cơ bản: Hồi chuông cảnh báo
Năm 2021, nhiều thí sinh đã chia sẻ những tình huống gây ngỡ ngàng khi làm bài thi môn Ngữ văn. Từ câu nói hồn nhiên “Trong tất cả các loại sóng, em thích nhất là Sóng của Xuân Quỳnh” cho đến câu hỏi “Ôi Xuân Quỳnh là nữ nhà thơ à?”, những chi tiết này đã khiến cộng đồng băn khoăn về kiến thức nền tảng của học sinh.
Cô Trịnh Thu Tuyết, giáo viên Ngữ văn trường THPT Chu Văn An (Hà Nội), nhận định rằng việc thí sinh không biết giới tính của nhà thơ là một tình trạng hy hữu, tương tự như cách mở bài lạc đề. Cô cũng chỉ ra rằng điều này có thể xuất phát từ sự thiếu tập trung, lơ đễnh của các em trong quá trình làm bài. Giáo viên luôn dành thời gian nhất định để giới thiệu thông tin cơ bản về tác giả, tác phẩm trước khi đi sâu vào phân tích.
TS Đặng Ngọc Khương, giáo viên Ngữ văn trường THPT Chuyên Ngoại ngữ (Hà Nội), nhấn mạnh rằng việc nhớ kiến thức về tác giả, tác phẩm là yêu cầu căn bản. Tình trạng nhầm lẫn giới tính tác giả chủ yếu do học sinh chưa có ý thức học cao, thời gian dành cho môn học chưa nhiều, dẫn đến thiếu hụt kiến thức cơ bản.
Học sinh làm bài thi Ngữ văn trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2021
Nguyên nhân sâu xa của sự “mất gốc” Ngữ văn
Ý thức học tập chưa cao và thiếu hứng thú
TS Đặng Ngọc Khương cho rằng tình trạng trên cũng phản ánh việc nhiều học sinh mất dần hứng thú với môn Ngữ văn. Nguyên nhân không chỉ bắt nguồn từ một bộ phận nhỏ giáo viên duy trì phương pháp lấy vai trò người dạy làm chủ đạo, khiến học sinh tiếp thu kiến thức thụ động, cứng nhắc và dễ lãng quên.
Thầy Vũ Thanh Hòa, giáo viên Ngữ văn trường THPT Thăng Long (Hà Nội), đánh giá việc học sinh không nhớ Xuân Quỳnh là nữ nhà thơ là một vấn đề đáng báo động và đáng buồn. Điều này cho thấy giá trị của nền Văn học nói chung, cũng như giá trị của các tác giả đã đóng góp, đang dần bị phai nhạt và rơi vào quên lãng trong tiềm thức của thế hệ học sinh hiện nay.
Phương pháp giảng dạy thụ động
Việc giáo viên vẫn duy trì phương pháp giảng dạy truyền thống, đặt mình vào vị trí trung tâm, khiến học sinh trở nên thụ động trong quá trình tiếp thu. Khi không được chủ động tìm hiểu, khám phá, các em sẽ khó lòng tạo ra hứng thú và ghi nhớ kiến thức một cách bền vững.
Thi cử đặt nặng kết quả tốt nghiệp
Thầy Vũ Thanh Hòa cũng chia sẻ rằng hiện tượng học sinh ghi nhầm Xuân Quỳnh là nam không phải là hiện tượng đa số, mà chủ yếu xảy ra ở các em thi Ngữ văn chỉ để xét tốt nghiệp. Chính vì vậy, học sinh đã không chú trọng ôn tập kỹ mà chỉ nắm được nội dung chính tác phẩm và tập trung lấy điểm ở phần đọc hiểu. Điều này dẫn đến việc bỏ qua các kiến thức nền tảng quan trọng khác.
Giải pháp toàn diện để nâng cao chất lượng học và dạy Ngữ văn THPT
Để khắc phục tình trạng này và nâng cao chất lượng học Ngữ văn THPT, cần có sự phối hợp đồng bộ từ cả học sinh và giáo viên.
Nâng cao vai trò chủ động của học sinh
Thầy Vũ Thanh Hòa nhấn mạnh không có phương pháp nào quan trọng hơn việc học sinh đầu tư thời gian học và ôn tập kỹ cho môn Văn. Hơn nữa, các em cần rèn luyện tư duy logic để có thể tỉnh táo, nhận diện yêu cầu trong đề thi.
Cô Nguyễn Xuân Ngọc, giáo viên Ngữ văn trường THCS – THPT Newton, cho rằng điều cốt yếu nhất để đạt kết quả tốt đến từ chính bản thân mỗi người học. Học sinh cần có niềm yêu thích, say mê và đặt mục tiêu cụ thể. Các em phải dành thời gian luyện tập viết nhiều hơn, thực hành phản biện và được nêu những suy nghĩ, quan điểm của bản thân khi ôn luyện các tác phẩm.
Đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên
Giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát triển tư duy của học sinh. Để đạt được chất lượng giáo dục thực sự, học sinh không chỉ nắm chắc nội dung kiến thức môn học mà còn phải được phát triển tư duy hướng tới nhân cách và toàn bộ năng lực của mình.
Cô Ngọc cho rằng giáo viên cũng đóng vai trò quan trọng khi là người hỗ trợ, hướng dẫn và kiểm tra, đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh. Thầy cô nên tránh lối dạy rập khuôn và thường xuyên làm mới mình trong bài giảng, linh hoạt với từng nhóm đối tượng học sinh.
TS Đặng Ngọc Khương cũng đồng quan điểm, khuyến nghị giáo viên áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để học sinh chủ động, tích cực tham gia. Ví dụ, trước mỗi giờ lên lớp, giáo viên có thể phân chia nhiệm vụ cho từng nhóm tìm hiểu về tác giả, tác phẩm. Sản phẩm của các em sẽ là những bản thuyết trình đầy đủ, ngắn gọn, sinh động kèm theo video, hình ảnh minh họa. Giáo viên cũng có thể tận dụng mạng xã hội như một công cụ học tập, giao học sinh quản lý các trang gắn liền với tác giả, tác phẩm văn học. Đây là cơ hội để học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức và phát huy năng lực về công nghệ.
Kết luận, tình trạng nhầm lẫn kiến thức cơ bản trong môn Ngữ văn là một hồi chuông cảnh báo về cách thức học và dạy môn học này. Để vực dậy niềm đam mê và nâng cao chất lượng học tập, đòi hỏi sự thay đổi từ cả hai phía. Học sinh cần chủ động, đầu tư thời gian và tìm thấy niềm vui trong văn học, trong khi giáo viên cần không ngừng đổi mới phương pháp, tạo môi trường học tập sáng tạo và khơi gợi tư duy phản biện. Chỉ khi đó, môn Ngữ văn mới thực sự phát huy được giá trị cốt lõi của mình, không chỉ là kiến thức thi cử mà còn là hành trang nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ cho thế hệ trẻ.
